Trong sự kết hợp mới giữa công tác bảo tồn đời sống hoang dã và sinh học hiện đại, giới khoa học đã tạo ra các tế bào gốc từ 2 loài đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng giúp bảo đảm sự sống còn cho chúng.

Tê giác trắng nằm trong số những loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên trái đất, trong khi loài khỉ mặt xanh ở Tây Phi - có tên khoa học là Mandrillus leucophaeus - đang bị đe dọa từng ngày do nạn săn lậu và môi trường sống của chúng bị hủy hoại. Khỉ mặt xanh không hoàn toàn đang trong tình trạng bấp bênh, song quần thể của chúng ở Cameroon và Nigeria đang ngày càng sụt giảm.

Theo báo cáo khoa học trên tạp chí Nature Methods, các tế bào gốc của giới khoa học có thể được biến đổi thành nhiều loại tế bào cơ thể khác nhau. Nếu chúng có thể biến đổi thành trứng và tinh trùng thì kỹ thuật "em bé trong ống nghiệm" sẽ được thực hiện để cứu sống giống loài khỏi sự tuyệt chủng.

Những ứng dụng như thế xem ra quá xa vời, song nhà khoa học lãnh đạo nhóm nghiên cứu Jeanne Loring cho biết bà đã có được sự khích lệ từ một số kết quả thu được đối với các tế bào tê giác dù không chắc sẽ có được thành công cuối cùng. Jeanne Loring là nhà nghiên cứu tế bào gốc hàng đầu thế giới và lãnh đạo Trung tâm Y khoa phục hồi thuộc Viện Nghiên cứu Scripps ở La Jolla, bang California (Mỹ).

Các tế bào gốc từ da thông qua quá trình gọi là "tái lập trình", tức các retrovirus và một số công cụ sinh học tế bào hiện đại khác được sử dụng để đưa các tế bào trở lại giai đoạn đầu của sự phát triển - ở giai đoạn này chúng có thể tạo ra nhiều loại tế bào đặc biệt khác như là neuron (tế bào thần kinh) và sụn.

Các nhà nghiên cứu hy vọng sẽ có kết quả đối với khỉ mặt xanh Tây Phi bởi vì cộng đồng khoa học đã có nhiều kinh nghiệm với loài linh trưởng. Nhưng với tê giác lại là chuyện khác bởi vì việc sử dụng các kỹ thuật này khó thu được kết quả.

Ứng dụng ban đầu cho loại công nghệ này có lẽ là y khoa. Nếu con vật mắc phải những bệnh thoái hóa như là tiểu đường, về nguyên tắc tế bào gốc có thể được xử lý để tạo ra các tế bào mới thay thế. Nhiều nghiên cứu đang được thực hiện nhằm chữa trị một số bệnh nơi con người như chứng suy tim, mù, đột quị và những tổn thương cột sống. Ý tưởng đáng khích lệ nhất là tạo ra phôi thai bằng cách xử lý tế bào gốc làm sinh ra tế bào giới tính - trứng và tinh trùng.

Tháng 8/2011, một nhóm nhà nghiên cứu Nhật Bản thông báo họ đã biến tế bào gốc của chuột thành tinh trùng được sử dụng để sản sinh phôi thai chuột. Trong khi đó, các nhóm nhà nghiên cứu khác đang tìm cách nhân bản để giải cứu những loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

Nhưng nhóm nhà khoa học Nhật Bản tin rằng việc tạo ra các phôi thai mới sẽ hiệu quả hơn nhiều. Bởi vì, như Jeanne Loring nói, kỹ thuật nhân bản không hoạt động tốt đối với các loài có nguy cơ tuyệt chủng đồng thời tỷ lệ thành công rất thấp. Ngoài ra, với phôi thai mới người ta có khả năng tạo ra những kết hợp di truyền mới, trong khi kỹ thuật nhân bản chỉ đơn giản làm sản sinh những con vật đang tồn tại.

Robert Lacy nhận định, vào một ngày nào đó kỹ thuật tế bào gốc sẽ giúp bảo đảm sự sống còn của những loài có nguy cơ tuyệt chủng, mặc dù hiện tại hãy còn quá nhiều vấn đề cần giải quyết. Robert Lacy là nhà khoa học bảo tồn đời sống hoang dã ở Hội Động vật học Chicago (CZS) và lãnh đạo Nhóm chuyên gia gây giống bảo tồn động vật (CBSG) hợp tác chặt chẽ với Liên hiệp Bảo tồn thiên nhiên (IUNC).

Theo Robert Lacy, viễn cảnh sử dụng kỹ thuật này để bảo tồn các loài đặc hữu là nỗ lực sống còn sau khi con người đã gặp thất bại trong việc bảo vệ các loài bằng những cách đơn giản hơn, rẻ tiền hơn và kém hiệu quả hơn. Con người sẽ phải làm hết sức để bảo đảm các gene được truyền sang cho các thế hệ tương lai